Turkmenistan, choć pozostaje jednym z najmniej znanych krajów Azji Centralnej, skrywa w sobie niezwykłe bogactwa kulturowe, historyczne i przyrodnicze. Przez wieki krzyżowały się tu wpływy perskie, arabskie, tureckie i rosyjskie, a przez jego pustynne tereny wiódł legendarny Jedwabny Szlak. Dziś kraj ten kusi podróżników unikatowymi zabytkami, surrealistyczną architekturą i dzikimi krajobrazami Karakum. W tym artykule zabierzemy Cię w podróż po 10 najważniejszych atrakcjach Turkmenistanu, które warto wpisać na listę obowiązkowych punktów każdej wyprawy.

1. Krater Derweze – „Wrota Piekieł”

Jedna z najbardziej niezwykłych atrakcji Turkmenistanu i zarazem symbol kraju. W samym sercu pustyni Karakum, około 260 km od stolicy Aszchabadu, płonie ogromny krater gazowy o średnicy 70 metrów i głębokości 20 metrów. Został on przypadkowo utworzony przez radzieckich geologów w 1971 roku podczas poszukiwań gazu ziemnego – ziemia zapadła się, tworząc lej, z którego wydobywał się metan. W obawie przed jego emisją, naukowcy zdecydowali się go podpalić, licząc, że ogień zgaśnie po kilku dniach. Krater jednak płonie nieprzerwanie do dziś, przyciągając podróżników z całego świata.

W nocy jego pomarańczowe płomienie tworzą niesamowity, niemal piekielny spektakl. Nocleg w jurcie w pobliżu krateru to przeżycie, którego nie zapomnisz.

2. Aszchabad – futurystyczna stolica

Stolica Turkmenistanu przypomina futurystyczne miasto z filmów science fiction. Zbudowana niemal w całości z białego marmuru, Aszchabad został wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa jako miasto z największą ilością białych marmurowych budynków na świecie. Geometryczna perfekcja, ogromne place, pomniki przywódców i puste autostrady sprawiają, że miasto wydaje się surrealistyczne.

Wśród atrakcji warto zobaczyć:

• Łuk Neutralności – gigantyczna konstrukcja zwieńczona złotym pomnikiem byłego prezydenta Turkmenbaszy.

• Meczet Kipczak – największy meczet w kraju, otoczony imponującym kompleksem mauzoleum.

• Narodowe Muzeum Historii Turkmenistanu – bogata kolekcja artefaktów archeologicznych i etnograficznych.

3. Miasto-widmo Kow Ata i podziemne jezioro

Około 100 km od Aszchabadu, w pobliżu góry Kopet-dag, znajduje się niezwykła jaskinia Kow Ata, znana z podziemnego jeziora termalnego. Woda ma tu stałą temperaturę około 36°C i zawiera duże ilości siarki i innych minerałów, co czyni kąpiel korzystną dla zdrowia.

Wejście do jaskini prowadzi przez strome schody, a wnętrze oświetlone jest jedynie żółtym światłem lamp. Atmosfera jest gorąca, wilgotna i pełna zapachu siarki. Mimo to, kąpiel w krystalicznie czystej wodzie stanowi niesamowite przeżycie.

4. Merv – perła Jedwabnego Szlaku

Merv, niegdyś jedno z najpotężniejszych miast świata islamu, to dziś rozległy kompleks ruin wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajduje się na południowym wschodzie kraju, w pobliżu miasta Mary.

W szczytowym okresie, w XII wieku, Merv rywalizował z Bagdadem pod względem liczby mieszkańców. Do dziś można podziwiać:

• Mauzoleum Sułtana Sandżara – imponująca konstrukcja z XII wieku.

• Ruiny starożytnych murów miejskich – rozciągające się na kilometry.

• Pozostałości pałaców i meczetów – ukazujące architektoniczną potęgę minionych epok.

Wizyta w Mervie to jak podróż w czasie – między starożytnymi ruinami czuć oddech przeszłości.

5. Nisa – dawna stolica Partów

Nisa, położona zaledwie kilkanaście kilometrów od Aszchabadu, była jedną z głównych stolic Imperium Partów, które rządziło znaczną częścią Azji w okresie od III w. p.n.e. do III w. n.e. Ruiny Nisy zostały wpisane na listę UNESCO w 2007 roku.

Na terenie stanowiska archeologicznego odkryto:

• pozostałości fortecy królewskiej,

• pałace i świątynie,

• gliniane naczynia i rzeźby,

• dokumenty zapisane na tabliczkach glinianych.

Nisa to obowiązkowy punkt dla miłośników historii starożytnej.

6. Pustynia Karakum – bezkresna kraina piasków

Karakum, co po turecku oznacza „czarny piasek”, pokrywa około 70% powierzchni Turkmenistanu. Jest to jedno z najbardziej surowych i fascynujących miejsc Azji Środkowej.

Choć pozornie jałowa, pustynia tętni życiem: wielbłądy, jaszczurki, skorpiony i różnorodne gatunki ptaków zamieszkują ten teren. Można tu:

• wybrać się na safari wielbłądami,

• odwiedzić tradycyjne wioski turkmeńskie,

• nocować pod gwiazdami w namiotach nomadów.

Wschody i zachody słońca nad pustynią należą do najpiękniejszych, jakie można zobaczyć.

7. Rezerwat Przyrody Köýtendag

Na południowym wschodzie kraju, przy granicy z Uzbekistanem, rozciąga się pasmo gór Köýtendag, które oferuje spektakularne widoki i różnorodne formy życia.

To tutaj znajduje się:

• najwyższy szczyt Turkmenistanu – Ajrybaba (3139 m),

• Wąwóz Umbar-Dere – z malowniczymi wodospadami,

• Jaskinie z malowidłami naskalnymi – sięgające epoki neolitu.

Obszar ten jest rajem dla biologów, geologów i miłośników trekkingu.

8. Konye-Urgench – duchowa stolica Islamu

W północnym Turkmenistanie, niedaleko granicy z Uzbekistanem, leży Konye-Urgench – miasto o wielkiej historii i duchowym znaczeniu dla świata islamu. W czasach średniowiecza było ono jednym z głównych ośrodków kultury islamskiej, rywalizując z Bucharą i Samarkandą.

Do najważniejszych zabytków należą:

• minaret Kutlug Timur – najwyższy minaret Azji Środkowej (ok. 60 m),

• mauzolea sufi i władców – niezwykłe przykłady architektury islamskiej,

• historyczne cmentarze – miejsce pielgrzymek wiernych.

Konye-Urgench to miejsce, które emanuje spokojem i duchowością.

9. Rezerwat Przyrody Repetek – oaza dzikiej natury

Ten pustynny rezerwat przyrody, położony w południowej części Karakum, jest jednym z najstarszych w Azji Środkowej. Został założony już w 1928 roku w celu ochrony endemicznych gatunków fauny i flory pustynnej.

Na jego terenie można spotkać:

• rzadkie gatunki jaszczurek i węży,

• ptaki drapieżne,

• roślinność przystosowaną do skrajnych warunków.

Repetek to idealne miejsce dla biologów, ekologów i fotografów przyrody.

10. Baharden – miasto u podnóża gór

Baharden (Baharly), położone na zachód od Aszchabadu, to niewielkie miasto u stóp gór Kopet-dag. Jego największą atrakcją jest wspomniana wcześniej jaskinia Kow Ata, ale region ten ma znacznie więcej do zaoferowania.

Warto tu:

• udać się na piesze wędrówki po okolicznych wzgórzach,

• odwiedzić gorące źródła i naturalne baseny,

• zapoznać się z lokalnym życiem poza turystycznymi szlakami.

Baharden stanowi świetną bazę wypadową do eksploracji zachodniego Turkmenistanu.

Podsumowanie

Turkmenistan to kraj pełen kontrastów – od płonących kraterów po lodowate jaskinie, od marmurowych pałaców po piaskowe pustkowia. Choć turystyka jest tu jeszcze raczkująca, właśnie to nadaje podróży przez ten kraj niepowtarzalny charakter. Można poczuć się jak odkrywca w miejscach, do których nie dotarła jeszcze masowa turystyka.

Dla miłośników historii, przyrody i unikalnych doświadczeń, Turkmenistan to prawdziwa skarbnica przygód. Warto odwiedzić go teraz – zanim stanie się kolejnym modnym kierunkiem podróży.